Hoe ‘de 19’ in Rotterdam is behouden.
Zeventig jaar na de introductie (1904) van de stoom aangedreven elevatoren
verdwijnen ze uit beeld, te duur, te omslachtig, te geringe capaciteit. Tegelijk
groeit het besef dat deze spinnenkoppen een essentiele bijdrage hebben
geleverd aan Rotterdam Wereldhaven en dus niet roemloos uit beeld mogen
verdwijnen. De directie van de GEM staat niet onwelwillend tegenover
medewerking aan het behoud van een zuiger. Nadat er veel water door de
Nieuwe Maas is gestroomd wordt duidelijk dat de GEM 4 in aanmerking komt om
te worden behouden voor de toekomst. De naam van Martin Plaisier mag hierbij
niet ontbreken.

(Foto: Martin Plaisier)
Deze werknemer van de GEM is zo’n beetje de vader van het
behoud. Eerste partij die een poging doet tot behoud en exploitatie is de Stoom
Stichting Nederland maar strand op gebrek aan financiën en betrokken
vrijwilligers. Daarna meldt zich de Stichting Technische Restauratie Rijnmond
(STERR) als beheerder. In de Binnenhaven wordt de “4” gemeerd om later
gezelschap te krijgen van de “19”.

De “19” is in Antwerpen aangekocht om te dienen als leverancier van onderdelen
voor de restauratie van elevator 4. Halverwege de jaren tachtig gooit de STERR
de handdoek in de ring en blijven de veters verweesd achter. Met onder andere
de inspanningen van Rotterdam Waterstad en het gemeentelijke OBR en het
Maritiem Museum Prins Hendrik komt aan de Leuvehavenkade het Maritiem
Buitenmuseum tot stand. De elevatoren worden hier naartoe overgebracht.

Omdat het nog jonge museum geen mensen en apparaat heeft om de
broodnodige restauratie vorm te geven wordt de Stichting Rotterdamse
Graanelevator (SRG) opgericht. Deze werft vrijwilligers en gaat spoedig met
bijna 30 man van start met de werkzaamheden. Vrij snel daarna zal blijken dat
de GEM 4 in veel slechtere staat verkeert dan de “19”, waardoor gekozen wordt
om de Antwerpse elevator te bewaren en de andere te ontmantelen.
Stichting Rotterdamse Graanelevator 2026